Abdulla Mamatov
![](http://geografiya.uz/uploads/posts/2017-05/1495736981_abdulla-mamatov.jpg)
(1937)
Qashqadaryo viloyatining sharqiy, shimoliy-sharqiy va janubiy qismida
yastanib yotgan Zarafshon tizmasining janubiy yonbag'irlari hamda Hisor
tog'larining g'arbiy tizmalarida qator mashhur g'orlar joylashgan. Ushbu g'orlar
mamlakatimiz tabiatining noyob obidalari bo'lish bilan birga ekologik
sayyohlikni rivojlantirishning muhim manbalari hisoblanadi. Ilmiy-pedagogik
faoliyatini Qashqadaryodagi ana shunday tabiat ajoyibotlarini o'rganish hamda
ularni o'lkashunoslik va sayyohlik nuqtai nazaridan baholashga bag'ishlagan
olimlardan biri – geografiya fanlari nomzodi, dotsent Abdulla Mamatovdir. Olim
pedagogik faoliyat bilan bir qatorda Qashqadaryo geografiyasining turli
jihatlarini chuqur o'rganib, qator asarlar yaratgan.
A.Mamatov
1937-yilning 7-noyabrida Qashqadaryo viloyati Qamashi tumanining Qorabog'
qishlog'ida tug'ilgan. 1946–1956-yillarda Qorabog'dagi 3-o'rta maktabda, 1956–1961-yillarda Alisher Navoiy nomidagi Samarqand Davlat universitetining
geologiya-geografiya fakultetida tahsil olib, tabiiy geografiya mutaxassisligi
bo'yicha oliy ma'lumotga ega bo'lgan. Mehnat faoliyatini 1961-yilda Qamashi
tumanidagi 2-o'rta maktabda geografiya o'qituvchisi sifatida boshlagan. 1963-yilda Samarqand Davlat universitetiga aspiranturaga o'qishga kirdi.
Aspiranturada o'qigan davrida taniqli karstshunos olim geologiya – mineralogiya
fanlari nomzodi, dotsent Ya.Levenning ilmiy rahbarligida Qashqadaryo chap
irmoqlari havzasi, ya'ni Hisor tog'lariga tutash hududlarda karst hodisasining
o'ziga xos xususiyatlari bo'yicha ilmiy tadqiqotlar olib bordi.
1966-yilda yosh olim Qarshi Davlat Pedagogika institutiga (hozirgi Qarshi Davlat
universiteti) ishga taklif etildi. Pedagogik jarayonni ilmiy faoliyat bilan
qo'shib olib borgan A.Mamatov 1968-yil aprelda Ozarbayjon Fanlar
Akademiyasining Geografiya institutida «Qashqadaryo chap irmoqlari havzalari
hududida karst» mavzusidagi nomzodlik dissertatsiyasini muvaffaqiyatli himoya
qildi. Mazkur ilmiy tadqiqot ishida Janubiy O'zbekistonning tog'li qismida tog'
jinslarining suvda erishi natijasida er usti va osti relef shakllarining hosil
bo'lish hususiyatlari o'rganilib, ularning tabiiy geografik, geomorfologik va
geologik jihatlari batafsil yoritilgan.
A.Mamatov
dissertatsiyani himoya qilganidan keyin Qarshi Davlat pedagogika institutidagi
geografiya fanlari nomzodlari soni ikki kishiga etdi. Chunki o'sha vaqtlarda
Qarshida, keyinchalik Termizda ishlagan A.Ro'ziev 1967-yilda fan nomzodi
bo'lgan. Shu bois, 1968-yilda Qarshi Davlat pedagogika instituti tarkibida
geografiya kafedrasi tashkil etilib, 1969-yil iyunda A.Mamatov uning mudiri
etib saylandi. Olim M.Yangiboev, I.Toirov, R.Ahmedov va A.Najimov kabi
qashqadaryolik tajribali geograflar bilan birga O'zbekiston janubida ilk bor
geografiya bo'yicha ilmiy-metodik markazni shakllantirishga kirishdi. Taniqli
o'zbek geograf olimlari Z.Akramov, M.Umarov, H.Hasanov, A.Hisomov, P.Baratov,
A.Mo'minov, M.Nabixonov, A.Saidov va boshqalar Qashqadaryoda geografiya
fanining rivojlanishi, iqtidorli mahalliy yoshlardan yuqori malakali
mutaxassislar tayyorlashda sidqidildan yordam berdilar.
1969–1975 va 1976–1978-yillarda Qarshi pedagogika instituti geografiya kafedrasi
mudiri lavozimida ishlagan A.Mamatovning sa'y-harakatlari bilan I.Usmonov,
I.Toirov, Sh.Xoliqulov, L.Erdonov kabi yosh mutaxassislar Toshkent, Moskva,
Sankt-Peterburg kabi shaharlarga aspiranturaga o'qishga yuborildi. Bugungi
kunda ular Qarshi va Samarqanddagi oliy o'quv yurtlarida malakali mutaxassislar
tayyorlash borasida samarali ilmiy-pedagogik faoliyat olib bormoqdalar.
Nomzodlik
ishini karst jarayoni bo'yicha himoya qilgan bo'lsa-da, A.Mamatovning ilmiy
faoliyati keng qirrali bo'lib, Janubiy O'zbekiston tabiati, tabiiy resurslarni
baholash, tabiiy geografik jarayonlar, Janubiy O'zbekiston tabiatini muhofaza
qilish kabi qator yo'nalishlarni o'z ichiga oladi. Olim ushbu masalalarga oid
150 ga yaqin ilmiy va ilmiy-uslubiy ishlarni e'lon qilgan. Chop etilgan ilmiy
ishlari o'rtasida «Navoiy tasavvurida yurt tabiati va jahon geografiyasi»
(2000, hammuallif), «Ommabop geografiya» (2006, hammuallif), «Hisor
qo'riqxonasi O'rta Osiyo tog' tabiatining andozasi» (2010, hammuallif) kabi
monografiyalar, «Qashqadaryo viloyati geografiyasi» (1994), «O'zbekiston
Respublikasi geografiyasi o'quv dasturi (geografiyadan boshqa barcha
mutaxassisliklar uchun)» (1997) kabi o'quv-uslubiy qo'llanmalarni alohida
ko'rsatish mumkin. Olim hammuallif sifatida ishtirok etgan 2010-yilda o'zbek,
rus va ingliz tillarida chop etilgan «O'zbekiston tabiati: Qashqadaryo»
kitob-albomi Moskva va Dubaydagi xalqaro kitob ko'rgazmalarida sovrinli
o'rinlarga sazovor bo'lgan. Shuningdek, A.Mamatovning Qashqadaryo viloyati
tabiatiga oid 20 ga yaqin ilmiy maqolalari O'zbekiston Milliy
entsiklopediyasiga kiritilgan.
Qashqadaryo
geograflaridan birinchi bo'lib fan nomzodi ilmiy darajasini olishga muvaffaq
bo'lgan olim qator xalqaro va mintaqaviy ilmiy anjumanlarda Janubiy O'zbekiston
tabiiy geografiyasining dolzarb muammolari bo'yicha chiqishlar qilgan.
Shuningdek, ustoz Qashqadaryo viloyati pedagog hodimlarni qayta tayyorlash va
malakasini oshirish institutida muntazam ravishda geograf-o'qituvchilarga
ma'ruzalar o'qib, uzoq yillar davomida maktab o'quvchilarining geografiya fani
bo'yicha viloyat olimpiadasi hakamlar hay'atiga boshchilik qildi.
Geografiya
fani Yer sharining yaxlitligi, turli-tumanligi haqida ma'lumot berish orqali
sayyoramizni kelajak avlod uchun ko'z qorachig'iday saqlashga o'rgatishdek
faxrli va o'ta masuliyatli vazifani bajaradi. O'zbekiston xalq maorifi
a'lochisi, «Mehnat faxriysi» medali sohibi, «O'zbekiston Mustaqilligiga 10 yil»
ko'krak-nishoni bilan taqdirlangan, ammo hamon ilmiy izlanishda bo'lgan
kamtarin olim A.Mamatov ilmiy va pedagoglik faoliyatida xuddi ana shu tamoyilga
amal qilib, fan rivoji yo'lida xizmat qilishda davom etmoqda.
Sabohat Berdiyeva
Поделитесь ссылкой с друзьями выделив текст.
Заметили ошибку, тогда выделите ошибочный текст и нажмите клавишы CTRL + ENTER.