Nega kremniyni XXI asrning nefti deb atashadi?
![](http://geografiya.uz/uploads/posts/2015-06/thumbs/1433871644_kremniy.jpg)
Biroq
shunga qaramay energitiklar yoqilg‘i manbalaridan foydalanish muammolari bilan
bog‘liq ekologiya masalalami yechishda kremniyga katta ishonch bildirishadi.
Barchamizga
yaxshi ma’ lumki, inson hayotining asosini energiya manbasi tashkil qiladi. U
xonadonimizni isitadi va yoritadi, choy qaynatish va ovqat pishirish imkonini
beradi, turli buyumlar ishlab chiqarishda qo‘l keladi. Bir so’z bilan aytganda,
inson turli energiya manbalarini o'zlashtirmay turib to’laqonli hayot kechira
olmaydi. Homo Sapiens (ongli inson) dastlab olovdan foydalanishni o’rganishdan
to atom elektrostansiyalari qurishgacha bo‘lgan yo'lni bosib o‘tdi. Asosiy
an’anaviy energiya manbalari - ko‘mir, neft va gaz qazib olishni o‘zlashtirdi,
daryolar quvvatidan foydalanishni o‘rgandi, "tinch atomini” o‘zlashtirdi. Oxir
oqibatda yoqilg‘idan foydalanish miqyosi shu darajada kengayib ketdiki,
oqibatda ekologik inqiroz yuz berdi.
Neft,
ko‘mir va gaz yoqish payti ajrab chiqqan issiqlik gazlari ozon tuynugi paydo
bo’lishiga, iqlim o’zgarishi va kislotali yomg‘ir yog’ishiga sabab bo‘ldi. Atom
stansiyalari esa vaqtinchalik elektr quvvatini beruvchi "bomba” deb atashadi.
Insoniyat
XX asr oxiriga issiqlik stansiyalari, zavodlar va avtoulovlardan
ko’tarilayotgan zaharli tutunlar bilan etib kelar ekan, ekologik xavfsiz
energiya manbalarini izlash to‘g‘risida ham bosh qotira boshladi.
Shunda
insoniyat Quyoshning tuganmas energiya manbasi haqida esladi. Quyosh yerga 80
ming kilovatt energiya beradi, ya’ni jahondagi barcha elektr stansiyalari
ishlab chiqargan quvvatdan bir necha ming bor ko‘proq. 22 quyoshli kun davomida
olinadigan quyosh energiyasi yer yuzidagi barcha organik yoqilg'ilar zahirasiga
tengdir.
Olimlar
quyosh energiyasidan foydalanish uchun allaqachon geliomoslamalar ixtiro
qilishgan. Ular quyosh nurlarini bir joyga yig‘ish uchun mo‘ljallangan.
Geliomoslamalar quyosh energiyasini issiqlik va elektr
energiyasiga aylantiruvchi yarimo‘tkazgich materiallardan tayyorlangan maxsus
elementlardan - quyosh batareyalaridan iboratdir. Ushbu yarimo‘tkazgich
material - kremniydir.
Fotoelektrstansiyasidagi
bir kilogramm kremniy 30 yil davomida ishlab chiqargan elektr quvvatini hosil
qilish uchun issiqlik elektr stansiyalarida 75 tonna neft yoqiladi. Mana
shuning uchun kremniyni XXI asming nefti deb atashadi.
Quyosh
batareyalari uchun atmosferani bulg’ovchi ko'mir, gaz va yoki neft emas, balki tekin
boigan quyosh nurlari kifoya.
Quyosh
batareyalarining afzalligi - ularning uzoq muddat (30 yil va undan ortiq),
ayrim hollarda esa abadiy ishlashidir. Ulami ta’mirlash ham kerak emas, chunki
ularda harakadanuvchi mexanik detallar yo‘q va ular germetizatsiyalangan,
ekologik jihatdan toza, elektr quvvatini ishlab chiqarish jarayonida shovqin
chiqarmaydi.
Bugungi
kunda quyosh batareyalari Yevropa mamlakatlari, Amerika va Avstraliyada minglab
kvadrat metr turar-joy va issiqxonalarni isitib bermoqda. Amerikaning
Kalifomiya shtatida quyosh quvvati bilan ishlaydigan ulovlar uchun maxsus
bekatni sinovdan o‘tkazish rejalashtirilmoqda. Keyinchalik bu bekat quyoshdan
energiya olib yuradigan ulovlar uchun quvvat bilan ta’minlash stansiyasiga
aylanadi. Daymond - Bar shahrida joylashgan mazkur stansiya tomidagi quyosh
panellari elektroulovlami energiya bilan kun davomida, hatto qish mavsumida ham
ta’minlay oladi. Ushbu panellardan olingan ortiqcha quvvat avtostansiyaning o’z
ehtiyoji uchun sarflanadi.
Quyosh
energiyasi, ekspertlaming aytishicha, haqiqiy energetika mo‘jizasidir. Chunki
fotoelektr moslamalari tabiiy muhitga ta’sir ko‘rsatmaydi, suvga muhtoj emas.
Ulardan ovloq va suvsiz hududlarda foydalanish mumkin. Ushbu moslamalaming
quvvati bir necha vattdan o’nlab megavattgacha bo’ladi.
Hozir
0‘zbekistonda quyosh energiyasidan foydalanish davlat dasturi ishlab chiqilgan.
Toshkentda
quyosh energiyasi yordamida isitiladigan va issiq suv bilan ta’minlanadigan
ikkita turar-joy binosi bor, ulaming tomiga geliomoslamalar o’matilgan.
Samarqand
viloyatining Nurobod tumanida 3 ta mustaqil joylashgan moslamalar ishlamoqda.
Ular cho‘ponlami elektr quvvati bilan ta’minlamoqda. Yaqin kunlarda
mamlakatimizda quyosh batareyalari chiqarish yo`lga qo`yiladi.
Maqolani foydali yoki qiziqarli deb hisoblasangiz ijtimoiy tarmoqlardagi do`stlaringizga matnni belgilab tavsiya qiling!
Agarda Siz maqolada xatoni uchratgan bo'lsangiz, unda xato matnni belgilab, CTRL + ENTER klavishasini bosing va sayt ma'muriga xabarnoma jo'nating.